हिंदी उपसर्ग उदाहरण सहित -
उपसर्ग की परिभाषा भेद व उदाहरण ( Hindi upsarg and udaaharan ) के बारे में जानकारी हिंदी व्याकरण ज्ञान के लिए महत्त्वपूर्ण है। उपसर्ग एक शब्दांश होता है। यह भाषा में स्वतंत्र शब्द की तरह काम में नहीं आते हैं। उपसर्ग किसी शब्द का अंंश बनकर भूमिका निभाते हैं। हिंदी भाषा में ऐसे मूल शब्द होते हैं जिनका अर्थ की दृष्टि से आगे विभाजन नहीं किया जा सकता है।
मूल शब्दों की पहचान भाषा की अविभाज्य इकाई के रूप में किया जाता है । किंतु ऐसे मूल शब्दों के पहले या बाद में किसी शब्दांश आदि के जुड़ने से नवीन शब्दों का निर्माण किया जा सकता है ऐसे शब्दों को शब्दांश कहा जाता है। उपसर्ग शब्दांश की भूमिका निभाते हैं।
उपसर्ग की परिभाषा - ( upsarg ki paribhasha )
वे शब्दांश जो किसी शब्द के पूर्व भाग में या पहले जुड़कर शब्द के अर्थ में भी परिवर्तन कर देते हैं, उपसर्ग कहलाते हैं ।अर्थात उपसर्ग से शब्द होते हैं जो किसी शब्द के पहले जोड़े जाते हैं । उपसर्ग शब्द के अर्थ को भी बदल देते हैं ।हिंदी मे हिंदी उपसर्गों के अलावा संस्कृत, अरबी- फारसी एवं अंग्रेजी के उपसर्गों का भी बहुत अधिक प्रयोग होता है ।
उपसर्गों को संस्कृत, हिंदी एवं विदेशी भाषाओं के वर्गों में विभाजित करके इस प्रकार से जानकारी प्राप्त कर सकते हैं।
संस्कृत भाषा के उपसर्ग -
उपसर्ग निर्मित शब्द
आ उपसर्ग - आचार आराम आहार आदेश आधार
अव उपसर्ग - अवकाश, अवतार ,अवगुण,अवधान, अवरोध,अवसर
अति उपसर्ग - अत्यंत, अत्याचार, अतिक्रमण , अत्यावश्यक, अत्याधुनिक, अतीव
अधि उपसर्ग - अधिकार,अधिगम, अधिपति, अधीक्षण,अधीन , अध्यापक, अध्यक्ष, अधिकांंश
अनु उपसर्ग - अनुज, अनुकूल, अनुसार, अन्वेषण अनुवाद, अनुमान, अनुच्छेद
अप उपसर्ग - अपकार, अपशब्द, अपेक्षा, अपमान, अपहरण, अपवाद
अभि उपसर्ग - अभिमान अभिलाषा अभ्यर्थी अभिनव अभ्यागत अभीष्ट अभिनय
अव उपसर्ग - अवगुण अवतार अवबोध अवधान अवज्ञा अवस्था
आ उपसर्ग - आकार आगमन आदान आदेश आकाश आधार
उत् उपसर्ग - उन्नति उत्कृष्ट उत्तम उत्थान उत्कर्ष उल्लेख उन्मेष उल्लास उच्चारण उल्लंघन उज्जवल
उप उपसर्ग - उपवास उपमान उपन्यास उपवन उपयोग उपकार उपेक्षा उपायुक्त
दुर् उपसर्ग - दुराचार दुर्लभ दुर्गम अधूरा दुर्गति दुर्गुण दुर्वासा
निर् उपसर्ग - निराधार निरपराध निराकार निर्गुण निरस्त निर्माण नीरव निर्बल निर्धन
परा उपसर्ग - पराधीन, पराभव, पराधीन, पराविद्या, परामर्श
परि उपसर्ग - परिक्रमा परिवार पर्यवेक्षण पर्यटन पर्यावरण पर्याप्त परिमाप
प्रति उपसर्ग - प्रत्यक्ष प्रतिदिन प्रतिकूल प्रतिज्ञा प्रतिवाद प्रत्येक प्रत्युत्तर
वि उपसर्ग - विदेश विख्यात व्याकुल व्याकरण व्यवसाय व्यसन विजय विशेष विनय
सम् उपसर्ग - संतोष संचार संघार संसार संगति संगम संदेह संयम संयोग संस्कार संचालन
सु उपसर्ग - सुपुत्र सुपाच्य सुगंध सुमन सुशिक्षित सुअवसर
संस्कृत भाषा में कुल उपसर्ग 22 होते हैं। लेकिन यहां पर महत्वपूर्ण उपसर्गों के बारे में ही जानकारी देने का प्रयास किया गया है।
हिंदी भाषा में उपसर्ग के उदाहरण - (Hindi bhasha - upsarg ke udaharan )
हिंदी उपसर्गों की संख्या बहुत ही कम है महत्वपूर्ण हिंदी उपसर्गों के बारे में हम यहां जानकारी प्राप्त करेंगे।
अ उपसर्ग- अक्षर पटेल अमित अचल अकाज
अध उपसर्ग - अधमरा, अधखिला,अधमरा, अधपका
बिन उपसर्ग - बिनखाया बिनदेखा बिनब्याहा
भर उपसर्ग - भरपेट भरपूर भरमार भरसक भरपाई
ति उपसर्ग - तिराहा तिपाई तिगुना तिरंगा
पर उपसर्ग - परहित परदुख परसुख
औ उपसर्ग - औगुण, औघट,औसर, औघड़
इस प्रकार आज हिंदी व्याकरण में संस्कृत और हिंदी उपसर्गों ( Hindi upsarg ke udaharan )व उदाहरण के बारे में सामान्य जानकारी प्राप्त की है । उपसर्ग शब्द से पहले जुड़कर उसके अर्थ में परिवर्तन करते हैं। जानकारी अच्छी लगी है तो जरूर शेयर करें। आप ईमेल नोटिफिकेशन के माध्यम से भी जानकारी प्राप्त कर सकते हैं।
Upsarg in Hindi: उपसर्ग की परिभाषा, भेद और चुनिंदा उदाहरण (प्रतियोगी परीक्षाओं के लिए रामबाण)
प्रिय अभ्यर्थियों,
प्रतियोगी परीक्षाओं (UPSC, State PSC, REET, UPSSSC, CTET, RO/ARO, SI) में Hindi Grammar का एक अत्यंत महत्वपूर्ण स्थान है। व्याकरण के इसी खंड में 'Upsarg aur Pratyay' एक ऐसा अनिवार्य अध्याय है जहाँ से हर परीक्षा में 3 से 5 प्रश्न निश्चित रूप से पूछे जाते हैं।
विशेषज्ञ की कलम से:
यह लेख हिन्दी व्याकरण के गहन अध्यापन का वर्षों का अनुभव रखने वाले विषय-विशेषज्ञ (Subject Matter Expert) द्वारा तैयार किया गया है। परीक्षाओं के बदलते पैटर्न को देखते हुए इस सूची से सभी अप्रासंगिक, अप्रचलित और अमानक शब्दों को पूरी तरह हटा दिया गया है। यहाँ केवल वही सटीक और प्रामाणिक उदाहरण शामिल हैं जो सीधे परीक्षा के प्रश्न-पत्रों में देखने को मिलते हैं।
यह लेख इंटरनेट पर सबसे ज्यादा खोजे जाने वाले Upsarg ke Udaharan का एक ऐसा 'एग्जाम कैप्सूल' है जिसमें संस्कृत, हिन्दी और विदेशी (उर्दू-फ़ारसी-अंग्रेज़ी) के सभी प्रमुख उपसर्गों को केवल परीक्षा-उपयोगी उदाहरणों के साथ एक-एक पंक्ति (Single Line) में समेटा गया है। परीक्षा के आखिरी दिनों में कम समय में 100% सटीक रिवीज़न करने के लिए विशेषज्ञ द्वारा जाँचा-परखा यह लेख आपके लिए 'रामबाण' साबित होगा।
भाग 1: संस्कृत के 22 प्रामाणिक उपसर्ग (तत्सम)
- अति: अत्यधिक, अत्याचार, अत्यंत, अत्युक्ति, अतिरिक्त, अतिक्रमण, अतिवृष्टि, अतिशय, अतिमानव, अतिशयोक्ति, अतीव, अतिसूक्ष्म, अत्यावश्यक, अत्युष्ण, अत्युत्तम, अतिसंतुष्ट।
- अधि: अध्यक्ष, अधिकार, अधिपति, अधिनायक, अधिकरण, अधिसूचना, अधिगम, अधिवेशन, अधीक्षक, अध्यादेश, अध्यात्म, अध्यापक, अध्ययन, अधिभार, अधिमान, अधिवास, अधिराज, अधिकृत।
- अनु: अनुज, अनुचर, अनुकरण, अनुवाद, अनुमान, अनुशासन, अनुरूप, अनुभव, अनुराग, अनुग्रह, अनुगामी, अनुच्छेद, अनुमोदन, अनुपात, अनुस्वार, अनुगूँज, अनुकरणीय, अनुबंध, अनुकूल।
- अप: अपमान, अपयश, अपशब्द, अपराध, अपकार, अपहरण, अपव्यय, अपशकुन, अपकीर्ति, अपभ्रंश, अपवाद, अपकर्ष, अपादान, अपमिश्रण, अपमृत्यु, अपरूप, अपसंस्कृति, अपकृष्ट, अपंग।
- अपि: अपिधान, अपिहित, अपिगीत, अपिनद्ध, अपिज, अपिकाल, अपिगुण, अपित्व, अपिवृत्त, अपिमान, अपिवाद, अपिचर, अपिकृत, अपिकर्म, अपिभव, अपिभूत, अपिलक्षण।
- अभि: अभिमान, अभिलाषा, अभिनय, अभिनव, अभिभाषण, अभिमुख, अभिनेता, अभिवादन, अभियुक्त, अभियोग, अभ्यस्त, अभ्यास, अभ्युदय, अभिषेक, अभिज्ञ, अभ्यन्तर, अभिलेख, अभिभूत, अभिप्राय।
- अव: अवनति, अवगुण, अवसाद, अवशेष, अवमानना, अवरोध, अवतार, अवगत, अवलोकन, अवस्था, अवहेलना, अवधारण, अवसान, अवमूल्यन, अवगाहन, अवधेय, अवधूत, अवयव, अवरोह, अवधि।
- आ: आजीवन, आमरण, आहार, आदान, आकाश, आक्रमण, आचरण, आयात, आकर्षण, आबालवृद्ध, आकंठ, आगम, आग्रह, आकार, आधार, आख्यान, आरंभ, आमोद, आलेख, आवागमन, आशंका, आश्रय।
- उत् / उद्: उत्साह, उन्नति, उज्ज्वल, उद्योग, उद्गम, उत्पन्न, उत्कर्ष, उत्कृष्ट, उद्घाटन, उद्धार, उद्देश्य, उच्चारण, उच्छ्वास, उत्तर, उत्खनन, उत्प्रेक्षा, उत्प्रवास, उत्तेजना, उद्भव, उद्घोष।
- उप: उपवन, उपकार, उपनाम, उपमंत्री, उपदेश, उपप्रधान, उपचार, उपग्रह, उपहास, उपन्यास, उपयोग, उपभोग, उपमा, उपयुक्त, उपसंहार, उपनिषद, उपस्थिति, उपाधि, उपाध्यक्ष, उपवास।
- दुर्: durosदशा, दुर्घटना, दुर्लभ, दुर्जन, दुराचार, दुर्भाग्य, durograh, दुरुपयोग, दुर्गम, दुर्बुद्धि, durosमति, दुर्बल, दुर्गुण, दुरवस्था, दुर्जेय, दुर्भेद्य, दुर्नाम, durosनिवार, दुरात्मा, durosव्यवहार।
- दुस्: दुस्साहस, durosसाध्य, दुष्कर, दुष्कर्म, durosचरित्र, दुष्परिणाम, durosचिंता, दुष्प्रचार, दुष्प्राप्य, दुस्सह, दुष्काल, durosतर, दुःस्वप्न, दुष्कीर्ति, दुष्प्रवृत्ति, durosसंधि, durosचक्र, दुष्प्रयोग।
- नि: निवारण, निपात, नियोग, निषेध, निबंध, निदेशक, निवास, निरूपण, निदान, निगमन, नियम, निमग्न, निहत्था, निक्षेप, निकास, निपुण, नियंत्रण, नियुक्ति, निनाद, निविष्ट, निवृत्ति।
- निर्: निर्दोष, निर्धन, निर्जन, निर्मल, निराकार, निरपराध, निर्भय, निर्यात, निर्णय, निर्देश, निर्वाह, निरर्थक, निरादर, निराहार, निरुद्देश्य, निरीक्षण, निरस्त, निर्जीव, निर्मोही, निर्विघ्न।
- निस्: निस्साहस, निस्तेज, निश्चय, निष्काम, निष्फल, निश्चल, निष्पाप, निष्कलंक, निष्कपट, निस्संतान, निस्संदेह, निष्कर्षण, निष्कासन, निस्वार्थ, निस्पृह, निष्पक्ष, निष्पत्ति, निश्शुल्क।
- परा: पराजय, पराभव, पराक्रम, परामर्श, पराविद्या, परावर्तन, पराभूत, पराकाष्ठा, पराधीन, पराश्रित, परार्थ, पराकोटि, पराजयी, पराग, परागति, पराङ्मुख, परावर्त, परामर्शदाता, पराध्वनि।
- परि: पर्यावरण, परिणाम, परिधि, परिणय, परिवर्तन, परिचय, परिश्रम, परिवार, परिपूर्ण, परिमार्जन, परिप्रेक्ष्य, परिमाण, परिपक्व, परिष्कार, परिच्छेद, परिमित, परिमार्जित, परिक्रमा, परिधान।
- प्र: प्रयत्न, प्रबल, प्रगति, प्रताप, प्रख्यात, प्रचार, प्रलय, प्रस्थान, प्रहार, प्रकार, प्रकाश, प्रमाण, प्रयोग, प्रबन्धन, प्रकटीकरण, प्रपौत्र, प्रेरणा, प्रज्ज्वल, प्रणेता, प्रार्थी, प्राध्यापक।
- प्रति: प्रतिदिन, प्रत्येक, प्रतिकूल, प्रतिहिंसा, प्रतिक्रिया, प्रतिलिपि, प्रतियोगिता, प्रतिध्वनि, प्रतिवादी, प्रतिशोध, प्रत्यक्ष, प्रत्याशा, प्रत्युत्तर, प्रत्युपकार, प्रतिघात, प्रतिबिंब, प्रतिज्ञा, प्रतिबद्ध।
- वि: विज्ञान, विदेश, वियोग, विनाश, विभाग, विमुख, विख्यात, विकास, विवाद, विश्राम, विशिष्ट, विजय, विफल, व्याकुल, व्यायाम, व्यर्थ, व्यवहार, व्यसन, व्याकरण, विकृत, विलोम, विस्थापन।
- सम्: संकल्प, संग्रह, संतोष, संन्यास, संयोग, सम्भाषण, सम्मान, सम्मुख, सम्पादन, सम्बन्ध, सम्मिश्रण, सम्राट, समीक्षा, समन्वय, सम्मेलन, संहार, संसार, संशय, संरक्षण, संगठन, संवाद।
- सु: सुपुत्र, सुगम, सुलभ, सुशील, सुयस, सुगंध, सुरक्षा, सुशिक्षित, सुबोध, सुदूर, सुविचार, सुमति, स्वच्छ, स्वागत, स्वल्प, स्वस्ति, सुविख्यात, सुदृढ़, सुकुमार, सुकाल, सुअवसर, सुलेख।
भाग 2: हिन्दी के अपने 13 उपसर्ग (तद्भव)
- अ: अछूता, अथाह, अटल, अचेत, अगम, अमर, अलख, अछूत, अगाध, अजन्मा, अभय, अचल, अचर, अनथक, अज्ञान, अकाल, अभागा, अचेतन, अहित, अमान्य, असत्य, अचूक।
- अन: अनमोल, अनपढ़, अनजान, अनहोनी, अनदेखा, अनचाहा, अनसुना, बनब्याहा, अनन्त, अनादर, अनादि, अनबन, अनगिनत, अनर्गल, अनबूझ, अनगढ़, अनखिला, अनुपम, अनुचित, अनशन।
- अध: अधपका, अधमरा, अधखिला, अधकचरा, अधजला, अधकटा, अधलिखा, अधपेट, अधखुला, अधबना, अधगला, अधपिसा, अधडूबा, अधटूटा, अधबुना, अधसेरा, अधसूखा, अधभीगा।
- उन: उन्नीस, उनतीस, उनसठ, उनतालीस, उनचास, उनहत्तर, उन्यासी, उनासी, उन्नीसवाँ, उनतीसवाँ, उनसठवाँ, उनचासवाँ, उनहत्तरवाँ, उन्यासीवाँ, उनानवे।
- औ / अव: औगुन, औघट, औतार, औढर, औसान, औचक, औचित्य, औजार, अवगुण, अवतारण, अवसान, अवनति, अवशेष, अवहेलना, अवज्ञा, अवस्था, अवरोध, अवलोकन।
- कु / क: कुपुत्र, कुमार्ग, कुप्रथा, कुरीति, कुख्यात, कुसंगति, कुविचार, कुपात्र, कुरूप, कुबुद्धि, कुमति, कुयोग, कुलक्षण, कुदिन, कुचक्र, कुकर्म, कुव्यवस्था, कुसमय, कपूत, कलंक, कढंग।
- सु / स: सुपुत्र, सुगम, सुलभ, सुशील, सुयस, सुगंध, सुरक्षा, सुशिक्षित, सुबोध, सुदूर, सुविचार, सुमति, सुजान, सुडौल, सुघड़, सपूत, सजल, सफल, सबल, सगुण, सजीव, सावधान, सचेत।
- दु: durosबला, दुलार, durosधारू, durosराहा, durosपहर, durosगुना, durosमुँहा, durosरंगा, दुलत्ती, durosभाषिया, durosनाली, durosमंजिला, durosविधा, durosधमुँहा, durosबकना, durosतरफा, durosपट्टा, durosपहिया, durosकाल।
- नि: निहत्था, निकम्मा, निडर, निगोड़ा, निधड़क, निमग्न, नियोग, नियम, निवास, निदान, निबंध, निवारण, निकास, निपुण, निपात, निहार, निचोड़, निखरा, निगलना, निशानी, निपट।
- भर: भरपेट, भरपूर, भरसक, भरमार, भरपाई, भरदिन, भररात, भरकम, भरम, भरनी, भरवां, भरदम, भरमुँह, भरपाव, भरझोरी, भरआँख, भरथैली, भरबोर।
- बिन: binab्याहा, बिनदेखा, बिनजाने, बिनबोए, बिनखाए, बिनकहे, बिनसुने, बिनपाए, बिनरोए, बिनसोचे, बिनमाँगे, बिनतोले, बिनधोए, बिनजले, बिनबुझे, बिनपके, बिनसजे, बिनमरे।
- ति: तिराहा, तिमाही, तिरंगा, तिपाई, तिकोन, तिगुना, तिमंजिला, तिपहिया, तिकोना, तिबारा, तिरेसठ, तिरानवे, तिहती, तिधारी, तिमुँहा, तिपाया।
- चौ: चौराहा, चौमासा, चौपाई, चौखट, चौपाल, चौगुनी, चौतरफा, चौपहिया, चौकन्ना, चौकोर, चौपाय, चौदह, चौबीस, चौंतीस, चवालीस, चौंसठ, चौरस, चौमुँहा, चौखूँटा, चौमुखी।
भाग 3: विदेशी उपसर्ग (उर्दू-फ़ारसी और अंग्रेज़ी)
- कम: कमउम्र, कमज़ोर, कमअक्ल, कमबख्त, कमसमझ, कमसिण, कमज़ात, कमकीमत, कमअसर, कमखर्च, कमनसीब, कमख्याल, कमगो, कमरुतबा, कमहिम्मत, कमतर, कमदिल, कमतवज्जो, कमवज़न।
- खुश: खुशबू, खुशदिल, खुशखबरी, खुशहाल, खुशनसीब, खुशमिजाज, खुशकिस्मत, खुशकीर्ति, खुशदीद, खुशगवार, खुशवक्त, खुशनामा, खुशलेखक, खुशामद, खुशमिजाजी, खुशनवीस, खुशबयानी, खुशरंग।
- गैर: गैरहाजिर, गैरकानूनी, गैरसरकारी, गैरजिम्मेदार, गैरमर्दाना, गैरमुमकिन, गैरवाजिब, गैरइरादतन, गैरइलाका, गैरवजह, गैरमुल्क, गैरहाजिरी, गैरवाकिफ, गैरज़रूरी, गैरइंसानी, गैरमज़हबी, गैरमामूली।
- दर: दरअसर, दरकार, दरमियान, दरगुज़र, दरखास्त, दरहकीकत, दरबार, दरवेश, दरबान, दरकिनार, दरपेशा, दरगाह, दरिया, दरिंदा, दरख्त, दरार, दरपेश, दरबदर, दरमियानी, दरबारी।
- ना: नासमझ, नालायक, नाबालिग, नापसंद, नामुमकिन, नाराज, नापाक, नादान, नाकारा, नाकाम, नाचीज़, नासूर, नाऊम्मीद, नागावार, नाफरमान, नाकाफी, नाखुश, नामर्द, नाशुक्रा, नावारिस, नासाज़।
- बा: बाकायदा, बाइज्जत, बाअदब, बामुलाहिजा, बाअसर, बामशक्कत, बाकमाल, बाखुदा, बाखौफ, बाखबर, बाअख्तियार, बामुराद, baaहिम्मत, बासलीका, बानसीब, बामुरव्वत, बावफ़ा, बारोज़गार, बामुश्किल, बाज़मीर।
- बे: बेगुनाह, बेईमान, बेघर, बेवकूफ, बेदाग, बेअक्ल, बेकाबू, बेजान, बेनाम, बेपरवाह, बेमिसाल, बेरहम, बेचैन, बेबस, बेकसूर, बेताब, बेहया, बेअदब, बेकार, बेअसर, बेइज्जत, बेफिक्र, बेहिसाब।
- ला: लाचार, लाजवाब, लापता, लावारिस, लाजमी, लागातार, लालाज, लासानी, लाइलाज, लापर्वाह, लामहदूद, लामकान, लाज़वाल, लातअल्लुक, लाबशर्त, लामज़हब, लादवा, लाहासिल, लाकलाम, लाशुऊर।
- सर: सरपंच, सरकार, सरहद, सरदार, सरगना, सरज़मीन, सरताज, सरफरोश, सरकशी, सरनाम, सरपरस्त, सरमाया, सरसाम, सरेशाम, सरगोशी, सरमा, सरदी, सरबस, सरगम, सरगर्मी, सरसरी।
- हम: हमउम्र, हमसफ़र, हमदर्द, हमवतन, हमनाम, हमशक्ल, हमराही, हमजोली, हमपेशा, हमख्याल, हमबिस्तर, हमसाया, हमजमात, हमनफस, हमज़ुबान, हमनवा, हमराज, हमरुतबा, हमरंग, हमराह, हमकदम, हमअसर।
- हर: हरदिन, हरसाल, हरएक, हरवक्त, हरतरफ, हरघड़ी, हरबार, हरदम, हरगिज, हरफनमौला, हरदिलअज़ीज़, हरहाल, हरजाई, हरक़दम, हररोज़, हरजाना, हरसिंगार, हरकारा, हरकत, हरगीज़।
- ब: बनाम, बदस्तूर, बकौल, बमुश्किल, बखुद, बखूबी, बदौलत, बज़ात, बतर्ज, बतौर, बगैर, बनिस्बत, बमुलाहिजा, बशर्ते, बफा, बरंग, बअसर, बअदब, bइज्जत, बअख्तियार, बजय, बजान।
- बद: बदनाम, बदमाश, बदबू, बदकिस्मत, बदहजमी, बदचलन, बदतमीज, बदसूरत, बददुआ, बददिमाग, बदहवास, बदमिजाज, बदनसीब, बदरंग, बदनीयत, बदजुबान, बदशक्ल, बदइंतजामी, बदगुमान, बदकार, बदतर।
- फ़ी / बिल / बिला: फीसदी, फीआदमी, फीसाल, फीहफ्ता, फीघंटा, बिल्कुल, bilafarz, बिलआख़िर, बिलावजह, बिलानागा, बिलाशक, बिलाकसूर, बिलाकानून, बिलाशर्त, बिलाइरादा, बिलाझिझक, बिलाताखीर, बिलातफरीक, बिलादलील।
- अल: अलबत्ता, अलविदा, अलबेला, अलगरज, अलमस्त, अलसुबह, अलकाएदा, अलमारी, अलख, अलगाव, अलग, अलम, अलक, अलंकार, अलंकृत, अलभ्य, अलौकिक, अलस, अलसी, अलकतरा, अलबेली, अलहदा।
- सब (अंग्रेज़ी): सब-इन्स्पेक्टर, सब-जज, सब-कमेटी, सब-रजिस्ट्रार, सब-वे, सब-डिवीजन, सब-स्टेशन, सब-इंस्पेक्टर, सब-एडिटर, सब-हेड, सब-ऑफिस, सब-काउंसिल, सब-ग्रुप, सब-यूनिट, सब-डायरेक्टर, सब-इंजीनियर, सब-एजेंट, सब-क्लास, सब-कलेक्टर।
- डिप्टी (अंग्रेज़ी): डिप्टी-कलेक्टर, डिप्टी-कमिश्नर, डिप्टी-डायरेक्टर, डिप्टी-मैनेजर, डिप्टी-मेयर, डिप्टी-स्पीकर, डिप्टी-चीफ, डिप्टी-गवर्नर, डिप्टी-चेयरमैन, डिप्टी-रजिस्ट्रार, डिप्टी-सुपरिटेंडेंट, डिप्टी-सेक्रेटरी, डिप्टी-डीन, डिप्टी-वार्डन, डिप्टी-कमांडेंट, डिप्टी-चांसलर, डिप्टी-लेफ्टिनेंट, डिप्टी-इंस्पेक्टर, डिप्टी-कंतोलर।
- चीफ / वाइस / हेड (अंग्रेज़ी): चीफ-मिनिस्टर, चीफ-इंजीनियर, चीफ-जस्टिस, चीफ-सेक्रेटरी, चीफ-ऑफिसर, वाइस-चांसलर, वाइस-प्रेसिडेंट, वाइस-कैप्टन, वाइस-प्रिंसिपल, वाइस-चेयरमैन, हेड-मास्टर, हेड-क्लर्क, हेड-कांस्टेबल, हेड-ऑफिस, हेड-क्वाटर, हेड-बॉय, हेड-गर्ल, हेड-इंजीनियर, हेड-कोच, चीफ-एडिटर, चीफ-गेस्ट, चीफ-कंट्रोलर।
अभ्यर्थियों के लिए विशेषज्ञ का एग्जाम सीक्रेट (Short Trick):
परीक्षा भवन में जब भी उपसर्ग का कोई कठिन प्रश्न आए, तो घबराने के बजाय शब्द के अंत से एक सार्थक मूल शब्द (Root Word) को अलग कर लें। मूल शब्द को हटाने के बाद प्रारंभ में जो भी अंश शेष बचेगा, वही आपका शत-प्रतिशत सही उत्तर (उपसर्ग) होगा। यह ट्रिक परीक्षाओं में आपका अमूल्य समय बचाएगी और नकारात्मक अंकन (Negative Marking) से रक्षा करेगी ।


0 टिप्पणियाँ